Grobowiec Gül Baby na Rózsadombie: derwisz, od którego wzgórze wzięło nazwę

W połowie zbocza willowego wzgórza w Budzie stoi czynne osmańskie sanktuarium, wstęp kosztuje zero forintów, a ludzie mijają dołem wylot ulicy i nie mają pojęcia, że coś tam jest. Grobowiec Gül Baby stoi na Rózsadombie od lat czterdziestych XVI wieku i jest starszy niż niemal wszystko, do czego po drugiej stronie Dunaju ustawia się kolejka. Cała kalkulacja mieści się w jednym zdaniu: tramwaj 4 albo 6, dziesięć minut pod górę, godzina na miejscu, zero wydanych pieniędzy.

Zdjęcie: Gyulasigina, CC BY-SA 4.0. Taras z ogrodem różanym obok grobowca, w kształcie, jaki dostał po remoncie z lat 2016-2018.

Wersja praktyczna

Szczegół	Co trzeba wiedzieć
Adres	1023 Budapest, Mecset utca 14 (Türbe tér 1)
Godziny otwarcia	Wtorek-niedziela, 10:00-18:00
Zamknięte	Poniedziałki i węgierskie święta państwowe
Wstęp	Bezpłatny dla wszystkich
Dojazd	Tramwaj 4 albo 6 do Margit híd, budai hídfő, potem jakieś 10 minut pod górę
Ile czasu	45-60 minut

Dwie linijki z tej tabeli warto powiedzieć głośno. Pierwsza: darmo znaczy tutaj naprawdę darmo. Nie ma kasy, nie ma biletu łączonego, nie ma dopłaty za wieżę ani sklepiku, przez który musisz przejść przy wyjściu. W mieście, w którym coraz więcej zabytków dorobiło się bramki i cennika, to rzadkość i nie ma w tym żadnego haczyka.

Druga to ta, na której ludzie się przejeżdżają. Obiekt jest zamknięty nie tylko w poniedziałki, ale i w węgierskie święta państwowe, czyli dokładnie w te dni, które turysta rezerwuje sobie na zwiedzanie. Podejście pod bramę 20 sierpnia albo 15 marca kończy się zawróceniem, a żadna z tych dat nie jest czerwona w twoim kalendarzu. Które węgierskie święto wypada kiedy, znajdziesz w naszym przewodniku po dniach wolnych na Węgrzech.

Kim był Gül Baba

Gül Baba był osmańskim derwiszem bektaszyckim i poetą. Szedł z armią sułtana Sulejmana i zmarł w Budzie w 1541 roku, w tym samym roku, w którym Osmanowie zajęli miasto. Przydomek, który do niego przylgnął, „Ojciec Róż”, celuje w dwie rzeczy naraz: w różę, którą nosił przy nakryciu głowy, i w kwiat, który rozszedł się po Budzie w osmańskim stuleciu. Wzgórze, na którym go pochowano, do dziś nazywa się Rózsadomb, czyli Różane Wzgórze, a ulica u jego stóp to Baba utca.

Bractwo bektaszytów, do którego należał, było tradycją derwiszów związaną z korpusem janczarów. To między innymi dlatego armia sułtana zadała sobie trud i postawiła poecie kamienne mauzoleum na skraju dopiero co zdobytego miasta.

Od osmańskiej Budy do centrum kultury

Grobowiec powstał między 1543 a 1548 rokiem. Kiedy Osmanowie odeszli, budynek przejęli jezuici i urządzili w nim kaplicę, i to jest cała, mało romantyczna przyczyna, dla której przetrwał: budynkowi w użyciu naprawia się dach, opuszczonemu nie.

To, na co dziś patrzysz, jest jednak sporo młodsze, niż sugeruje data 1548. W latach 2016-2018 cały teren przebudowano ze wsparciem tureckiego rządu i otwarto ponownie jako Gül Baba Cultural Center and Exhibition Space. Stamtąd biorą się tarasowy ogród różany, sale wystawowe i baszta, po której da się chodzić. Jeśli ktoś sprzedaje ci to miejsce jako nietknięty osmański zabytek, sprzedaje ci inne miejsce.

Co tam właściwie jest

Teren jest mały i lepiej przejść go wolno, niż go przemaszerować.

• Sam türbe, czyli ośmioboczne mauzoleum z kopułą, w środku tarasu zbudowanego dookoła niego.
• Ogród różany, rozłożony tarasami na zboczu, i to przez niego lepiej celować w późną wiosnę albo początek lata niż w luty.
• Spacer po baszcie, i to tutaj wyciągasz aparat. Widok idzie na Dunaj, Wyspę Małgorzaty i panoramę Pesztu za nią, pod kątem, z którego Budapesztu prawie nikt nie fotografuje.
• Sale wystawowe o Gül Babie, bektaszytach i osmańskim okresie na Węgrzech, zbudowane na obiektach i rekonstrukcjach, a nie na ścianach tekstu.

Dojazd i podejście, o którym nikt nie uprzedza

Tramwaj 4 albo 6 do budzkiego przyczółka Mostu Małgorzaty (Margit híd), dalej pieszo. Idzie się jakieś dziesięć minut, a słowo, które w tym zdaniu robi całą robotę, brzmi „pod górę”. Mecset utca się wspina, a ostatni odcinek przed wejściem to schody. Pod wzgórze podjeżdżają też tramwaje 19 i 41 oraz autobusy 9, 26, 91, 191 i 291, ale żaden z nich nie załatwi ci podejścia.

Jeśli jedziesz samochodem, zostaw go gdzie indziej. Na Rózsadombie nie ma sensownego parkowania: uliczki są wąskie, mieszkalne i płatne. Ostatni kawałek zrób tramwajem.

Zasady, ostrzejsze, niż się spodziewasz

To czynne miejsce kultu prowadzone przez fundację, a nie park miejski, i zasady to odbijają. Nie wchodzi się na trawę. Nie je się i nie pije w ogrodzie przy türbe. Nie pali się nigdzie na terenie. Zwierząt nie wprowadzasz, poza psami przewodnikami. Zdjęcia możesz robić na własny użytek, bez lampy błyskowej i bez statywu, a od eksponatów na wystawie trzymaj dystans.

Nic z tego nie jest uciążliwe. Warto tylko wiedzieć o tym wcześniej, zanim podejdziesz pod bramę z kawą w ręku.

Osmańskie ślady w innych miejscach Budapesztu

Grobowiec jest sanktuarium, ale nie jedyną rzeczą, jaką osmańskie stulecie zostawiło w Budzie, a reszta leży w dół zbocza.

• Veli Bej to czynna szesnastowieczna łaźnia osmańska, w dół zbocza i kawałek na północ wzdłuż rzeki, i najbliżej, jak w tym mieście da się dojść do kąpieli w miejscu, w którym kąpał się Osman.
• Rudas ma tę drugą wielką osmańską kopułę, dalej na południe, pod Wzgórzem Gellérta.
• Kościół Macieja przez całe osmańskie stulecie był meczetem, i to jest ta warstwa jego historii, którą kolejka po bilety zwykle pomija.

Cała czwórka razem robi lepszy dzień niż każde z tych miejsc osobno. Pod wszystkie podejdziesz za darmo, ale do środka bez biletu wpuszcza cię tylko grobowiec.

Dla kogo to jest

Przyjdź na godzinę, nie na popołudnie. Jeśli lubisz ciche zabytki, nieoczywiste widoki na miasto albo ogrody, to jedno z lepszych miejsc w Budzie w przeliczeniu na wydane pieniądze, a przelicznik masz tu wyjątkowo prosty. Jeśli szukasz dużego muzeum albo czegoś, co zajmie rozbieganego siedmiolatka, to krótka wizyta i tak ją zaplanuj: jeden punkt na trasie spaceru, a nie cel wyprawy.

Najlepsza kolejność jest prosta: grobowiec, widok z baszty, potem w dół zbocza do rzeki. A jeśli składasz dzień z rzeczy, które nic nie kosztują, to miejsce należy do tej samej listy co reszta darmowych atrakcji Budapesztu, tylko jest od nich wyraźnie cichsze.